Prolog

Typ liryki

Wiersz należy do liryki bezpośredniej, której cechą jest to, że „ja” liryczne wyraża swój pogląd odnośnie ważnych problemów dotyczących otaczającego go świata. O tym, że wypowiada się we własnym imieniu, świadczą formy gramatyczne zastosowanych zaimków:

„mi”, „ma”, „mojej”, „moja”.

Podmiot liryczny i jego kreacja

Utwór stanowi pewnego rodzaju manifest ideowo-artystyczny, a więc podmiot liryczny mamy prawo utożsamić z autorem. Stwierdza on, że największą dla niego radością jest możliwość tworzenia. Jest przekonany, że właśnie dar tworzenia pozwala uciec mu od tego, co bolesne, od trosk i cierpień, których nie skąpi mu życie. Jawi się nam jako ktoś niezwykle wrażliwy na urodę świata. Jego zachwyt budzi w tym przypadku widok jesiennego, złociście zachodzącego słońca.

Z takiego zauroczenia naturą rodzi się właśnie w głowie poety pomysł na wiersz.

Zabawa słowem w czasie tworzenia wierszy jest dla niego nieopisaną radością i pozwala oderwać się od dni, kiedy w jego życiu panuje przygnębienie, szarość i smutek.

Podmiot liryczny to osoba wrażliwa na wszelkie przejawy życia, ale prawdziwe ukojenie jego duszy niesie obserwacja zmienności otaczającej go przyrody. Jest zakochany w swej sztuce tworzenia i przez jej pryzmat ogląda świat.

Sensy utworu

Przyroda jest jedyną rzeczą, która może „odpędzić” człowiekowi każdy życiowy smutek. Nawet samo wspomnienie pewnych przyjemnych i pięknych obrazów, czegoś, co zapisało się w naszej pamięci potrafi sprawić, że człowiek czuje się szczęśliwy. Natura działa kojąco na psychikę ludzką i jest natchnieniem do tworzenia, które nie jest przecież łatwym procesem. Autor użył sformułowania „nizane oktostychy”, a przecież nizanie (nawlekanie) czegoś kojarzy się nam z mozolną, żmudną pracą wymagającą cierpliwości, opanowania i zręczności manualnych. Jednak to nizanie naszyjnika, jakim jest utwór poetycki, nizanie słów, by ułożyły się w wiersz daje poecie niezwykłą satysfakcję i zadowolenie, bo ta żmudna praca przynosi namacalny wytwór artystyczny-wiersz, którego napisanie jest dla poety ogromną radością.

Cudowność świata może dostrzec ktoś wyjątkowo wrażliwy, o subtelnej, bogatej duszy.

Budowa i język utworu

Wiersz zbudowany jest z ośmiu wersów ułożonych w cztery zwrotki napisane dystychem, czyli strofą dwuwersową. Utwór o takiej strukturze nazywamy oktostychem. Prolog zresztą jest utworem rozpoczynającym zbiór wierszy zatytułowanych Oktostychy. Język utworu jest dość wyszukany, widać wyraźnie to „nizanie” słów, czyli taki ich dobór, który w sposób kunsztowny oddaje przemyślenia poety.

Środki artystyczne:

• przenośnie, np.
  •  złoty grot zachodzącego słońca
• uosobienie, np.
  • dusza ma czująca […] łagodnie się uśmiecha
• neologizmy, np.
  • smęt, bezsłoneczna
• epitety, np.
  • spokojny smęt,
• dusza czująca,
  • promieni dobrych
• oksymoron:
  • bezsłoneczna radość

Kontynuacje i nawiązania

Zagadnienie procesu tworzenia oraz roli artysty i sztuki poruszają następujące utwory:

• Jan Kochanowski, Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony…;
• Adam Mickiewicz, Nad wodą wielką i czystą;
• Zygmunt Krasiński, Bóg mi odmówił;
• Julian Tuwim, Prośba o piosenkę; Zieleń; Sitowie;
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Evviva l’arte;
• Czesław Miłosz, Ars poetica; Traktat poetycki;
• Władysław Broniewski, Poezja;
• Zbigniew Herbert, Kołatka;
• Leopold Staff, Rzut w przyszłość;
• Cyprian Kamil Norwid, Rzecz o wolności słowa; Pióro;
• Zbigniew Jerzyna, Pióro;
• Wisława Szymborska, Radość pisania; Niektórzy lubią poezję;
• Tadeusz Różewicz, Kto jest poetą;
• Miron Białoszewski, Mironczarnia;

Bibliografia przedmiotowa

• T. Wójcik, Pejzaż w poezji Jarosława Iwaszkiewicza. Paramonografia liryki poety, Warszawa 1993.
• A. Zawada, Jarosław Iwaszkiewicz, Warszawa 1994.