na6.pl

Sonety krymskie

autor: Adam Mickiewicz

epoka: Romantyzm

  • Burza
  • Czatyrdah
  • Droga nad przepaścią w Czufut-Kale
  • Pielgrzym
  • Stepy akermańskie
  • Zobacz inne lektury

    Pielgrzym

    Typ liryki

    Pielgrzym jest typem utworu, w którym podmiot liryczny bezpośrednio przedstawia świat zewnętrzny, jak też ujawnia swoje przeżycia wewnętrzne w formie monologu mającego charakter wyznania. Taki typ liryki nazywamy liryką bezpośrednią – podmiot liryczny chce zaznaczyć w utworze swoją obecność.

     

    Podmiot liryczny i jego kreacja

    Pielgrzym to człowiek dobrowolnie udający się w drogę pełną trudów i wyrzeczeń, by dotrzeć do wyznaczonego miejsca, celu pielgrzymki. Inaczej rzecz się ma z podmiotem lirycznym utworu Pielgrzym, który utożsamiamy z autorem. Wiemy, że Mickiewicz nie był pielgrzymem z własnej woli, bo to okoliczności polityczne zmusiły go do opuszczenia rodzinnej Litwy, do której tak bardzo tęsknił i czemu dał wyraz w swym utworze.

     

    Sensy utworu

    Tytułowy pielgrzym jest turystą rozdartym wewnętrznie między pięknem natury krymskiej a tęsknotą do kraju. Pielgrzym-turysta, jak sam mówi, znajduje się w krainie „dostatku i krasy”, co powinno powodować odczuwanie spokoju i szczęścia, a jednak podświadomość kreśli w jego pamięci obrazy przypominające mu rodzinne, litewskie krajobrazy, a serce ucieka

     

    w okolice dalekie i – niestety! Jeszcze dalsze czasy.

     

    Droższe w jego odczuciu są, ponad piękny i malowniczy krajobraz południowego Krymu, zwykłe lasy Litwy:

    I weselszy deptałem twoje trzęsawice / Niż rubinowe morwy, złote ananasy.

    Jego serce i myśli są w ojczyźnie, bo tęskni:

    Do tej, którą kochałem w dni moich poranku.

     

    Zastanawia się, czy ona, chodząc drogami, którymi chodzili wspólnie, pamięta o nim i czy też wspomina chwile spędzone razem. Nietrudno odgadnąć – znając biografię poety – że wszelkie wspomnienia i tęsknota powiązane są z miłością jego życia, Marylą Wereszczakówną. Dlatego piękna natura Krymu wywołuje w nim refleksje, że lepiej byłoby przebywać wśród zwyczajnej litewskiej przyrody, która jest mu tym droższa, że oglądał ją ze swoją ukochaną.

     

    Gatunek literacki

    Utwór jest odmianą sonetu włoskiego i według konwencji renesansowej (twórcą sonetu był Franciszek Petrarka). Cechy:

    • zbudowany jest z czternastu wersów rozczłonkowanych na dwie strofy czterowersowe i dwie trzywersowe o rymach: abba abba cdc cdc, żeńskich, gramatycznych;
    • dwie pierwsze strofy mają charakter opisowy (zestawia piękno przyrody krymskiej z urodą pejzaży litewskich);
    • dwie ostatnie to refleksje poety dotyczące jego osobistych uczuć.

     

    Zabiegi artystyczne, za pomocą których oddaje klimat i osobiste przemyślenia:

    • pytania retoryczne, np.

    Dlaczegoż stąd ucieka serce w okolice / Dalekie i – niestety! Jeszcze dalsze czasy?

    • epitety, np.
    • kraina dostatku i krasy,
    • niebo jasne,
    • dalekie czasy,
    • szumiące lasy;
    • personifikacje, np.
    • ucieka serce,
    • piały lasy;
    • onomatopeje, np.
    • piały,
    • szumiące,
    • wzdycham;
    • używanie zaimków i czasowników, które pomagają w identyfikacji podmiotu lirycznego, np. zaimki: moich, mi, twe, twoje, mię, me, mnie; czasowniki: deptałem, wabi mię, wzdycham;

    Kontynuacje i nawiązania

     

    Motyw pielgrzyma:

     

    Literatura

    • Cyprian Kamil Norwid, Pielgrzym;
    • Juliusz Słowacki, Hymn (Smutno mi, Boże!);
    • Adam Mickiewicz, Do*** Na Alpach w Splügen;
    • Zygmunt Krasiński, Z ojców moich ziemi;
    • Adam Zagajewski, Jechać do Lwowa;
    • Bolesław Leśmian, W nicość śniąca się droga;
    • Józef Conrad, Lord Jim;
    • Edward Stachura, Wędrówką życie jest człowieka;
    • Jacek Kaczmarski, Opowieść pewnego emigranta.

    Malarstwo

    • Caspar Dawid Friedrich, Wędrowiec ponad chmurami;
    • Richard Redgrave, Ostatnie spojrzenie emigranta na swój dom;
    • Ludwik Richter, Miłość;
    • Jan Klein, Pejzażysta w podróży.

     

    Bibliografia przedmiotowa

    • W. Kubacki, Z Mickiewiczem na Krymie, Warszawa 1977.
    • I. Opacki, Z zagadnień cyklu sonetowego w polskim romantyzmie, (w:) I. Opacki, A. Opacka, Ruch konwencji, Katowice 1975.
    • A. Kurska, Polska romantyków, Kielce 1993.
    Krystyna Beńko