na6.pl

Motyw zła

  • Motyw zła - opracowanie
  • Słowniczek pojęć
  • Nawiązania do utworów

  • Ballady Mickiewicza
  • Biblia
  • Dżuma
  • Makbet
  • Medaliony
  • Sklepy cynamonowe
  • Wyznania
  • Zbrodnia i kara
  • Zobacz inne motywy

    Motyw zła w literaturze

    Biblia – kuszenie Ewy

    Szatan, który przyjął postać węża i skusił Ewę, by zerwała owoc z Drzewa Poznania Wiadomości Dobrego i Złego, to ucieleśnienie zła. Kobieta nie podporządkowała się zakazowi Boga, ściągając na siebie i na całe przyszłe pokolenia grzech. Zachowanie Ewy spowodowało także wyrzucenie jej i Adama z raju i konieczność zamieszania na ziemi.

    Szatan to esencja Zła. To jego najczystsza i najdoskonalsza forma. Zło, zestawione w opozycji do najwyższej Miłości, jaką jest Bóg, pokazane zostało w Biblii jako źródło upadku. Nieustannie czai się, by skusić człowieka swoim pozornym, powierzchownym pięknem. To fałsz zawoalowany w piękną formę.


    William Szekspir Makbet

    Makbet i Lady Makbet to para, która – pchana żądzą władzy – dopuściła się morderstwa. Najpierw jednego (zabicie Dunkana), potem do kolejnego i kolejnego. Zbrodnia ma to do siebie, że pociąga zbrodnię kolejną. Bohaterowie tragedii wpadli więc w krąg, z którego nie mogli wyjść, chociaż chcieli:

     

    Gdyby to mogło stać się i z tą chwilą

    Ustać […] – wtedy 

    Niechby się stało jak najprędzej.

     

    Zło przedstawione w tym utworze nie ma granic. Jego ogrom odsłania się stopniowo, ale konsekwentnie, nabierając przerażających rozmiarów. Nie wszyscy je jednak widzą od razu, maskuje się bowiem doskonale:

     

    Grajmy komedię: niechaj twarz fałszywa

    Przed wzrokiem świata fałsz serca ukrywa […]

     

    Zbrodnia Makbetów została pomszczona najpierw przez ich szaleństwo, a potem przez śmierć. To samo czeka wszystkich, którzy czynią zło.

     

    Juliusz Słowacki Balladyna

    Bohaterem złym jest tutaj Balladyna. Konkurując ze swoją siostrą o względy księcia Kirkora, podejmuje się ona najstraszliwszego czynu – zabija Alinę, by zostać jego żoną. Mimo że ma świadomość tego, iż jej czyn jest zły:

     

    Kobieta, siostra – nie siostra. Krwi plama

    […] I tu. – Któż zabija

    Za dzbanek malin siostrę?

     

    podejmuje się dokonania go bez wahania, wyzbywając się jednocześnie wszelkich wartości, nawet tej najwyższej – Boga:

     

    Na niebie jest Bóg… zapomnę, że jest, będę żyła,

    Jakby nie było Boga.

     

    Symboliczne odrzucenie Boga przy jednoczesnej świadomości nikczemnego postępowania ukazuje Balladynę jako osobę bezduszną, zimną. Złą w dosłownym i najgorszym znaczeniu tego słowa.

    Zło tutaj to uczucie totalne, które chce zawładnąć całkowicie psychiką człowieka. Zawsze jednak doczekuje się kary – tak jak Balladyna zginęła rażona piorunem, tak każdy, kto wciela zło w życie, odpowiednio do swych czynów będzie musiał pokutować.

     

    Albert Camus Dżuma

    Dżuma to powieść-parabola. Choroba, która dziesiątkuje ludzi w małym miasteczku (Oran), jest złem. Można je odebrać na dwa sposoby: dosłownie – jako epidemię, ale także metaforycznie – jako zło w ogóle. Jego źródłem jesteśmy my sami, o czym mówi jeden z bohaterów powieści, Tarrou. Wypływa ono z nas przy nadarzającej się okazji w sposób niekontrolowany i niezwykle ciężko jest je w sobie stłumić. Nie da się go natomiast zabić całkowicie:

     

    […] bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika, może przez dziesiątki lat zostać uśpiony […]

     

    Zło można tutaj traktować jako przekleństwo człowieka, wyraz jego ułomności i słabości. Jednocześnie jest też powodem do walki i motorem do działania, do ulepszania własnego charakteru.

     

    Zofia Nałkowska Medaliony

    Medaliony to cykl ośmiu opowiadań, w których Nałkowska przedstawia wojenne historie ludzi. Zło przejawia się tutaj w różnych formach. Jako sama wojna, która niszczy ludzi psychicznie, wypaczając ich moralność (np. w opowiadaniu Przy torze kolejowym, w którym młody człowiek dobija ranną w nogę Żydówkę, by ta nie męczyła się dłużej), a także jako zło wydobywające się bezpośrednio z człowieka – jego sadyzm, który ujawnia się w sytuacjach temu sprzyjających. Najwyraźniej zaznaczone zostało to już w samym motcie książki, brzmiącym:

     

    Ludzie ludziom zgotowali ten los.

     

    Zło okazuje się nieodłączną cechą ludzkiej natury, nieustannie gotową do tego, by się ujawnić.

     

    Inne przykłady literackie:

    • Mitologia grecka – mit o Apollo i Marsjaszu (złem zazdrość i mściwość)
    • św. Augustyn Wyznania (próba wytłumaczenia istnienia zła na świecie)
    • Ignacy Krasicki Świat zepsuty (zło szerzy się w świecie)
    • George Gordon Byron Giaur (morderca ucieleśnieniem zła)
    • Adam Mickiewicz Lilie (złem morderstwo, kłamstwo i brak skrupułów)
    • Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara (złem morderstwo)
    • Charles Baudelaire Kwiaty zła (zło równe grzechowi)
    • Julian Tuwim Bal w Operze (zło szerzy się wśród elit)
    • Józef Czechowicz Sam (samotność złem dla bohatera)
    • Bruno Schulz Sklepy cynamonowe – Ulica Krokodyli (ulica symbolem wszelkiego zła)
    • Rafał Wojaczek List do nieznanego poety (pokój poety stoi ponad dobrem i złem)
    Anna Szczepanek