Zobacz inne przedmioty:

Motyw zła

Biblia – kuszenie Ewy

Szatan, który przyjął postać węża i skusił Ewę, by zerwała owoc z Drzewa Poznania Wiadomości Dobrego i Złego, to ucieleśnienie zła. Kobieta nie podporządkowała się zakazowi Boga, ściągając na siebie i na całe przyszłe pokolenia grzech. Zachowanie Ewy spowodowało także wyrzucenie jej i Adama z raju i konieczność zamieszania na ziemi.

Szatan to esencja Zła. To jego najczystsza i najdoskonalsza forma. Zło, zestawione w opozycji do najwyższej Miłości, jaką jest Bóg, pokazane zostało w Biblii jako źródło upadku. Nieustannie czai się, by skusić człowieka swoim pozornym, powierzchownym pięknem. To fałsz zawoalowany w piękną formę.


William Szekspir Makbet

Makbet i Lady Makbet to para, która – pchana żądzą władzy – dopuściła się morderstwa. Najpierw jednego (zabicie Dunkana), potem do kolejnego i kolejnego. Zbrodnia ma to do siebie, że pociąga zbrodnię kolejną. Bohaterowie tragedii wpadli więc w krąg, z którego nie mogli wyjść, chociaż chcieli:

 

Gdyby to mogło stać się i z tą chwilą

Ustać […] – wtedy 

Niechby się stało jak najprędzej.

 

Zło przedstawione w tym utworze nie ma granic. Jego ogrom odsłania się stopniowo, ale konsekwentnie, nabierając przerażających rozmiarów. Nie wszyscy je jednak widzą od razu, maskuje się bowiem doskonale:

 

Grajmy komedię: niechaj twarz fałszywa

Przed wzrokiem świata fałsz serca ukrywa […]

 

Zbrodnia Makbetów została pomszczona najpierw przez ich szaleństwo, a potem przez śmierć. To samo czeka wszystkich, którzy czynią zło.

 

Juliusz Słowacki Balladyna

Bohaterem złym jest tutaj Balladyna. Konkurując ze swoją siostrą o względy księcia Kirkora, podejmuje się ona najstraszliwszego czynu – zabija Alinę, by zostać jego żoną. Mimo że ma świadomość tego, iż jej czyn jest zły:

 

Kobieta, siostra – nie siostra. Krwi plama

[…] I tu. – Któż zabija

Za dzbanek malin siostrę?

 

podejmuje się dokonania go bez wahania, wyzbywając się jednocześnie wszelkich wartości, nawet tej najwyższej – Boga:

 

Na niebie jest Bóg… zapomnę, że jest, będę żyła,

Jakby nie było Boga.

 

Symboliczne odrzucenie Boga przy jednoczesnej świadomości nikczemnego postępowania ukazuje Balladynę jako osobę bezduszną, zimną. Złą w dosłownym i najgorszym znaczeniu tego słowa.

Zło tutaj to uczucie totalne, które chce zawładnąć całkowicie psychiką człowieka. Zawsze jednak doczekuje się kary – tak jak Balladyna zginęła rażona piorunem, tak każdy, kto wciela zło w życie, odpowiednio do swych czynów będzie musiał pokutować.

 

Albert Camus Dżuma

Dżuma to powieść-parabola. Choroba, która dziesiątkuje ludzi w małym miasteczku (Oran), jest złem. Można je odebrać na dwa sposoby: dosłownie – jako epidemię, ale także metaforycznie – jako zło w ogóle. Jego źródłem jesteśmy my sami, o czym mówi jeden z bohaterów powieści, Tarrou. Wypływa ono z nas przy nadarzającej się okazji w sposób niekontrolowany i niezwykle ciężko jest je w sobie stłumić. Nie da się go natomiast zabić całkowicie:

 

[…] bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika, może przez dziesiątki lat zostać uśpiony […]

 

Zło można tutaj traktować jako przekleństwo człowieka, wyraz jego ułomności i słabości. Jednocześnie jest też powodem do walki i motorem do działania, do ulepszania własnego charakteru.

 

Zofia Nałkowska Medaliony

Medaliony to cykl ośmiu opowiadań, w których Nałkowska przedstawia wojenne historie ludzi. Zło przejawia się tutaj w różnych formach. Jako sama wojna, która niszczy ludzi psychicznie, wypaczając ich moralność (np. w opowiadaniu Przy torze kolejowym, w którym młody człowiek dobija ranną w nogę Żydówkę, by ta nie męczyła się dłużej), a także jako zło wydobywające się bezpośrednio z człowieka – jego sadyzm, który ujawnia się w sytuacjach temu sprzyjających. Najwyraźniej zaznaczone zostało to już w samym motcie książki, brzmiącym:

 

Ludzie ludziom zgotowali ten los.

 

Zło okazuje się nieodłączną cechą ludzkiej natury, nieustannie gotową do tego, by się ujawnić.

 

Inne przykłady literackie:

  • Mitologia grecka – mit o Apollo i Marsjaszu (złem zazdrość i mściwość)
  • św. Augustyn Wyznania (próba wytłumaczenia istnienia zła na świecie)
  • Ignacy Krasicki Świat zepsuty (zło szerzy się w świecie)
  • George Gordon Byron Giaur (morderca ucieleśnieniem zła)
  • Adam Mickiewicz Lilie (złem morderstwo, kłamstwo i brak skrupułów)
  • Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara (złem morderstwo)
  • Charles Baudelaire Kwiaty zła (zło równe grzechowi)
  • Julian Tuwim Bal w Operze (zło szerzy się wśród elit)
  • Józef Czechowicz Sam (samotność złem dla bohatera)
  • Bruno Schulz Sklepy cynamonowe – Ulica Krokodyli (ulica symbolem wszelkiego zła)
  • Rafał Wojaczek List do nieznanego poety (pokój poety stoi ponad dobrem i złem)
Zobacz inne motywy