na6.pl

Motyw domu

  • Motyw domu - opracowanie
  • Słowniczek pojęć
  • Nawiązania do utworów

  • Chłopi
  • Fraszki Kochanowskiego
  • Odyseja
  • Pan Tadeusz
  • Poezja Kasprowicza
  • Przedwiośnie
  • Skąpiec
  • Żywot człowieka poczciwego
  • Zobacz inne motywy

    Motyw domu w literaturze

    Jan Kochanowski Na dom w Czarnolesie

    Renesansowy wieszcz we fraszce przywołuje Boga jako stróża i opiekuna domowego ogniska, Tego, który daje błogosławieństwo oraz zapewnia bezpieczny i spokojny żywot. Podmiot liryczny nie przywiązuje wagi do materialnego dostatku, większą wartość stanowi dla niego to, by miejsce, w którym mieszka, pełne było ciepła i przechowywane w nim były rodowe tradycje, a mieszkańcy cieszyli się dobrym zdrowiem i szacunkiem sąsiadów. Dom u Kochanowskiego jawi się jako ostoja spokoju i istotnych dla człowieka wartości. Nie bez znaczenia pozostaje tu tytuł utworu – mowa jest bowiem nie o domu jakimkolwiek, lecz własnym – czarnoleskim, ukochanym, gdzie poeta chroni się przed światem.

     

    Adam Mickiewicz Pan Tadeusz

    W epopei przedstawiony został więcej niż jeden dom, mamy bowiem tu zarówno obraz dworku w Soplicowie, jak i zamku Horeszków. Te dwa wizerunki różnią się od siebie w sposób znaczący. Dwór szlachecki jest zadbany, widać tam rękę pracowitego i zaangażowanego gospodarza, który opiekuje się obejściem podczas nieobecności właściciela. Już na pierwszy rzut oka można się domyślać niezwykłej przysłowiowej gościnności mieszkańców:

     

    I widać z liczby kopic, co wzdłuż i wszerz smugów

    Świecą gęsto jak gwiazdy, widać z liczby pługów

    Orzących wcześnie łany ogromne ugoru,

    Czarnoziemne, zapewne należne do dworu,

    Uprawne dobrze na kształt ogrodowych grządek:

    Że w tym domu dostatek mieszka i porządek.

    Brama na wciąż otwarta przechodniom ogłasza,

    Że gościnna i wszystkich w gościnę zaprasza.

     

    Wnętrze domu urządzone jest również bardzo schludnie, a przy tym mnóstwo tam rodzinnych pamiątek i obrazów przedstawiających polskich bohaterów narodowych czasów zaborów. Kultywuje się tu również tradycję wspólnych biesiad przy stole. Tu obowiązują i rzeczywiście przestrzegane są zasady pierwszeństwa i grzeczności.

     

    Zupełnie inaczej przedstawiony jest zamek Horeszków. Nieuregulowanie spraw spadkowych i niezgodność wśród kandydatów na prawowitych właścicieli spowodowała, że miejsce to jest zaniedbane, brak tu ciepła, panuje atmosfera grozy, tajemniczości, budowla przypomina raczej zamek z powieści gotyckiej niż rodzinną posiadłość.

     

    Jan Kasprowicz Sonety z chałupy

    To cykl 40 utworów, który określić by można mianem monografii polskiej wsi schyłku XIX wieku. Wieś i jej domostwa opisane są tu niezwykle naturalistycznie, widzimy więc chylące się płoty, kępy rosnącego piołunu, wierzby i chude krowy w pobliżu obejść. Nie jest to liryka wyłącznie opisowa, spotykamy więc tutaj i mieszkańców wiejskich chałup. Przykładem może być kobieta, skądinąd posiadająca wcześniej niewielki mająteczek, która zubożała niestety wskutek suszy, nieurodzaju, wreszcie – śmierci gospodarza, jej męża. Jest chłop, któremu, gdy zachorował, nikt nie był w stanie pomóc, gdyż nie miał on pieniędzy na opłacenie lekarza. Jest i ambitny wieśniak, chcący za wszelką cenę, nawet mimo wyrzeczeń, zdobyć wykształcenie. Niezdrowy styl życia spowodował jednak u niego śmierć.

    Chałupa u Kasprowicza nie jest więc synonimem ciepłego polskiego chłopskiego domu, lecz oznacza biedę i skłania do refleksji na temat niesprawiedliwości społecznej.

     

    Kornel Makuszyński Złamany miecz

    Bohaterem jest nastoletni chłopiec, który nagle dowiaduje się o otrzymanym spadku w postaci starego rodzinnego domu. Jak się okazuje, młody człowiek nic nie wiedział o rodzinie, po której ten spadek odziedziczył. Nagle zaczyna się zastanawiać nad tym, skąd wywodzą się jego korzenie, jaką wartość ma dla niego rodzina. Odkrywa, że jednak w głębi duszy zaczyna czuć się związany z tajemniczym domem, jego historią i tradycjami. Czuje dumę z tego, że posiada korzenie, miejsce, z którym może identyfikować się jego rodzina wiele pokoleń wstecz.

     

    Czesław Miłosz Dolina Issy

    Noblista w utworze odwołuje się do czasów swojego dzieciństwa, opisuje małą ojczyznę (w tym także i swój dom), do której wciąż w myślach powraca z nostalgią. Dom i jego okolice poeta postrzega jako coś, co w niesamowicie tajemniczy sposób, a zarazem bardzo naturalnie ukształtowało jego tożsamość.

     

    Inne przykłady literackie:

    • Mitologia (bogini ogniska domowego – Hestia/Westa i jej kapłanki);
    • Homer Odyseja (wędrówka do domu na Itace);
    • Wergiliusz Eneida (wędrówka Eneasza do domu);
    • Mikołaj Rej Żywot człowieka poczciwego (dom jako ostoja szlachectwa i dobrych manier);
    • Molier Skąpiec (dom urządzony i prowadzony skromnie mimo ogromnego majątku);
    • Gabriela Zapolska Moralność pani Dulskiej (dom rządzony przez fałszywą i dominującą kobietę);
    • Władysław Stanisław Reymont Chłopi (dom jako ośrodek życia rodzinnego);
    • Stefan Żeromski Przedwiośnie (szklane domy), Ludzie bezdomni (bezdomność dosłowna i symboliczna);
    • Bolesław Leśmian Odjazd (pożegnanie z domem);
    • Maria Dąbrowska Uśmiech dzieciństwa (dom jako skarbiec relikwii dzieciństwa);
    • Małgorzata Musierowicz Jeżycjada (ciepły, tzw. otwarty dom).

     

    Agnieszka Jankowska